Dierenrechten in de Islam door Linda Bogaert

Algemeen ecologisch perspectief

Islam betekent "overgave aan God". Veel meer dan alleen maar een godsdienst, is het een volledig model dat zich richt tot alle aspecten van het leven, waaronder ook ecologie. De Koran telt 6.666 verzen. Daarvan handelen er 750 of bijna één achtste over de natuur en de relatie tussen mens en natuur, tussen levende organismen en hun omgeving. Op die manier leert God volgens de Islam de mens het evenwicht te bewaren in Zijn Schepping.

Volgens de Islam heeft God de mensen op aarde aangesteld als viceregenten, als beheerders van de Schepping.

"...Wij hebben jou aangesteld als viceregent ..." (Koran 38:26)

Eén van de hoofddoelstellingen van dat beheer, is het in stand houden van het leven zelf.

"(Zelfs wanneer de wereld tot een einde komt) op de Dag des Oordeels, als iemand een palmscheut in zijn handen heeft, moet hij het planten." (Musnad of Ahmad, 5:440 en 3:184).

Viceregentschap geeft de mens geen superioriteit over de Schepping en haar onderdelen - volgens de Islam behoort de aarde immers niet de mens toe, maar is ze van God. De mens is slechts een klein onderdeel van de Schepping en leeft zij aan zij met de andere aspecten ervan. Volgend vers benadrukt de absurditeit van het antropocentrisme:

"De schepping van de hemel en van de aarde is groter dan de schepping van de mens, maar de meeste mensen weten het niet." (Koran 40:57)

Al de rijkdommen van de aarde (land, water, lucht, enz.) zijn beschikbaar om door de mens gebruikt te worden, maar zijn niet van de mens. God heeft ze voor de mens geschapen, het zijn geschenken voor de mens waarop ethische beperkingen gelden. De mens kan ze gebruiken om zijn noden te lenigen maar enkel op een manier die het ecologisch evenwicht niet verstoort en die de mogelijkheid van toekomstige generaties om in hun behoeften te voorzien niet compromiteert. Vervuiling en verspilling van natuurlijke rijkdommen is verboden.

Bovendien zijn de natuurlijke rijkdommen er niet enkel voor de mens. Alle schepselen hebben een geboorterecht op hun deel van de natuurlijke rijkdommen.

"En Hij is het die de winden als verkondigers van goed nieuws voor Zijn barmhartigheid uitzendt. En Wij laten uit de hemel rein water neerdalen om daarmee hen die Wij geschapen hebben, mensen en dieren, te drinken te geven." (Koran 25:48-49)

De essentie van de Islamitische leer over dierenrechten is dat het aan dieren ontzeggen van hun deel van de natuurlijke rijkdommen in de ogen van God een zeer ernstige zonde is die zwaar bestraft zal worden. 1

De mens is niet superieur aan de schepping, hij is er verantwoordelijk voor. Het gegeven dat God de mens aangesteld heeft als beheerder plaatst de mens voor de grote morele verantwoordelijkheid de Schepping van God te bewaren en te beschermen. Voor de mate waarin men dit doet of nalaat te doen, zal men rekenschap moeten afleggen en beoordeeld worden op Oordeelsdag.

Om goed te kunnen beheren, moet de mens kennis vergaren over wat hij beheert. Het allereerste geopenbaard vers luidt dan ook (de verzen in de Koran zijn niet geordend in volgorde van openbaring) :

"Lees voor in de naam van jouw Heer die heeft geschapen" (Koran 96:1)

Dit is een oproep om te lezen, een permanente opdracht om kennis te verwerven om dat beheer goed te kunnen uitoefenen. Temeer omdat men door het leren kennen van de Schepping, de Schepper meer liefheeft en Hem beter leert kennen, men zich meer bewust wordt van Zijn Almacht, en men ook Zijn bestraffing voor het overtreden van Zijn Voorschriften meer vreest:

"God wordt slechts gevreesd door de geleerden onder Zijn dienaren." (Koran 35:28)

Islam beschouwt de schepping van het universum als een open boek dat tot waarneming uitnodigt. Dit waarnemen verdiept het geloof van de waarnemer in de Schepper van het bestaan.

De Koran stelt herhaaldelijk dat er tekenen van God zijn in de natuur, en dat men moet observeren en aandachtig kijken om de wetten van de natuur te leren kennen, zodat men de taak als beheerder beter kan uitvoeren. Daardoor groeit ook het besef van de Almacht van God.

"Waarlijk in de hemelen en op aarde zijn er tekenen voor hen die geloven." (Koran45:3)

"In de schepping van de hemelen en de aarde en het verschil van nacht en dag zijn tekenen voor mensen die verstand hebben, die God staande, zittende en op hun zij liggende gedenken en die over de schepping van de hemelen en de aarde nadenken." (Koran 3:190)

"Hij is het die voor jullie de sterren gemaakt heeft, opdat jullie daarmee de goede richting vinden in de duisternis van het vasteland en de zee; Wij hebben de tekenen uiteengezet voor mensen die weten." (Koran 6:97)

"En Hij is het die vanuit de hemel water liet vallen. Wij brengen daarmee plantengroei van allerlei soorten voort - Wij hebben daadoor frisse groene planten voortgebracht waaruit Wij opeengepakte zaadkorrels voortbrengen en uit de palmen, uit de bloeikolf ervan, laaghangende deeltrossen - en ook tuinen met wijnstokken, olijf- en granaatappelbomen die deels wel en deels niet op elkaar lijken. Kijk naar de vruchten ervan, wanneer zij vrucht dragen, en naar het rijp worden ervan; daarin zijn zeker tekenen voor mensen die geloven." (Koran 6:99)

Eén van de uitspraken van de Profeet Mohamed was:

"Werk voor dit leven alsof je eeuwig zal leven, en werk voor het leven hierna alsof je morgen zal doodgaan."

Dit betekent dat men goed en zorgzaam met alle aspecten van het huidige leven - daarbij hoort ook het milieu - moet omgaan alsof men hier een eeuwigheid zal wonen, en dat men tegelijk ook altijd klaar moet zijn om te sterven om in het hiernamaals een eeuwigheid te leven, de aard waarvan bepaald wordt door hoe men zich in het huidige leven gedraagt. Islam schrijft voor zorgzaam om te springen met de natuurlijke rijkdommen. Immers, alles wat bestaat werd door God geschapen voor de mensen. God heeft de gehele Schepping onder het beheer van de mens geplaatst. Het is de plicht van de mens, met dit alles zorgzaam om te gaan, zodat hij er voordeel van heeft, zonder anderen dit voordeel te belemmeren, en met dien verstande dat het algemeen belang primeert op het persoonlijk voordeel, niet alleen nu maar ook in de toekomst. Islam bewandelt daarbij dus zoals steeds een middenweg, een middenweg tussen de noden van heden en toekomst, van individu en groep.

Het dient gezegd dat er weinigen zijn die zich bewust zijn van de grote klemtoon die de Islam legt op ecologie. Islam is een manier van leven, een model dat alle aspecten van het leven behandelt. Daarbij biedt de Koran een leidraad om in alle situaties het beste naar voor te brengen voor alle facetten van het leven. Dit behelst ook ecologie. Spijtig genoeg zijn er diegenen die zich van deze diepgaande een veelzijdige aard van de Koranische Boodschap niet bewust zijn, en die menen dat de Islam gereduceerd kan worden tot een geheel van definities van criminaliteit en bestraffingen.