Dierenrechten in de Islam door Linda Bogaert

Kenmerken van de dieren

Dieren vormen gemeenschappen zoals mensen maar met eigen normen.

 

Zoals gezegd, houdt het Islamitisch ecologisch perspectief in dat de mens niet boven de Schepping staat, maar er slechts deel van uitmaakt, soort tussen de soorten. Islam beschouwt antropocentrisme als absurd. Immers, de Koran leert dat ook dieren gemeenschappen vormen, net zoals mensen.

"Er is geen dier op aarde en geen vogel die met zijn vleugels vliegt of zij behoren zoals jullie tot gemeenschappen." (Koran 6:38)

In bovenstaand Koranisch vers wordt expliciet het woord 'gemeenschap' gebruikt voor de dieren. Dit betekent dat dieren niet enkel als individu bestaan, maar dat zij ook een sociale functie bekleden binnen hun leefgemeenschap.

Ook soorten die wij als mens schadelijk of onbelangrijk achten, hebben hun eigen intrinsieke waarde en mogen niet gedood worden. Zo is er een hadith (uitspraak of handeling van de Profeet Mohamed) waarin de Profeet zegt dat een salamander een slecht dier is, maar er niet bij zegt dat het dier daarom gedood moet worden. Dus zelfs van dieren die wij schadelijk achten is het leven heilig:

"God´s Apostel noemde de salamander een slecht dier, maar ik hoorde hem niet het bevel geven om het te doden." (Gemeld door Aisha, echtgenote van de Profeet. Bukhari)

De Profeet Mohamed vertelde ook hoe God iemand terechtwees omdat hij een mierennest, een gemeenschap die God verheerlijkte, had willen vernietigen nadat een mier hem gestoken had:

Abu Huraira rapporteerde dat de Profeet een incident aanhaalde dat aan een andere profeet uit het verleden overkomen was. Die profeet had een mierenbeet gekregen, en in zijn boosheid beval hij dat het hele mierennest uitgeroeid moest worden. Daarop wees God deze profeet terecht met volgende woorden: "omdat één mier jou gestoken heeft, heb jij een volledige gemeenschap die mij verheerlijkte uitgeroeid." (Bukhari en Muslim)

Islam 'humaniseert' de dierenwereld niet, maar beschouwt dieren als samenlevingen met eigen regels en waarden, verschillend van die van de mensen. Daaruit volgt dat men dieren niet mag behandelen alsof het mensen zijn en dat men niet mag verlangen dat ze zich volgens menselijke waarden en regels gedragen. Men moet hen integendeel benaderen met respect voor hun individuele en sociale particulariteit.

Als groep functioneren dieren in eigen gemeenschappen, met eigen manieren om te communiceren, met een eigen sociale gedragscode en zo meer. In die context heeft het woord 'gemeenschap' volgens Dr. Abdul Majid Katme 3, Voorzitter van de Britse Islamic Medical Association, overigens dezelfde implicaties als wanneer het gebruikt wordt voor het aanduiden van de Duitse, Griekse of Franse gemeenschap, en hangt het samen met een reeks fysiologische en psychologische rechten, zoals:

* het recht op gezonde voeding (niet genetisch gemanipuleerd) en op gezond drinken en zogen;
* het recht op normaal staan, wandelen, lopen en vliegen;
* het recht op normaal paren en copulatie (zonder tussenkomst van buitenaf in het voortplantingsstelsel) en op het normaal grootbrengen van de kroost (volledig moederschap en geen scheiding moeder-baby);
* het recht geen slagen, wreedheden en ruwheden te moeten ondergaan;
* het recht op individuele behandeling met volledig respect voor het lichaam;
* het recht op faciliteiten voor recreatie, rusten, dutten, neerliggen, spelen;
* het recht of faciliteiten voor sociaal gedrag;
* het recht op slaapfaciliteiten en bescherming tegen ruw weer;
* het recht op faciliteiten voor individueel comfort en spel.

Islam omvat een erg uitgebreide regeling inzake dierenrechten en verbodsbepalingen in de omgang tussen mens en dier die gericht zijn op het verzekeren van de sociale, lichamelijke, emotionele en psychische integriteit van de dieren. In de loop van dit project zal daar uitvoerig op ingegaan worden.

God sprak tot de dieren die Hem verheerlijken - dieren denken dus na

 

Voor Openbaringen, ingevingen van God aan de Profeten, gebruikt de Koran het woord 'Wahi'. Ditzelfde woord wordt gebruikt in een vers waarin God zich richt tot de dieren:

"En jouw Heer heeft aan de bijen ingegeven (Waawha - vervoegde vorm van Wahi): ´Betrek behuizingen in de bergen, in de bomen en in wat zij (als dakconstructies) optrekken.´" (Koran 16:68)

God heeft zich volgens de Koran dus geopenbaard aan de mensen én aan de dieren, elk in hun eigen taal.

De Koran vermeldt verder dat alle dieren God aanbidden en verheerlijken maar dat de mens dit niet begrijpt:

"Hem prijzen de zeven hemelen en de aarde en wie daarin zijn. Er is niets of het prijst Zijn lof, maar jullie begrijpen hun lofprijzing niet." (Koran 17:44)

Dat de mensen de lofprijzingen van de dieren niet begrijpen heeft ook te maken met het feit dat dieren in hun gemeenschappen een eigen manier van communiceren hebben. Het is echter niet omdat wij de taal van de dieren niet begrijpen, dat zij geen taal hebben. Met deze taal, die wij niet begrijpen, aanbidden zij God.

"Heb jij niet gezien dat God geprezen wordt door wie er in de hemelen en op de aarde zijn en ook door de vogels met uitgespreide vleugels? En van een ieder kent Hij zijn salaat (gebed) en zijn lofprijzing (psalmen); God weet wat zij doen." (Koran 24:41)

Bidden is een intelligente, vrijwillige daad. Dat dieren Openbaringen van God begrijpen en God verheerlijken en aanbidden, wijst meteen op een hoge vorm van bewustzijn en intelligentie die het niveau van reflexen ver overstijgt.

Het verbaast dan ook niet dat Amerikaanse onderzoekers onlangs konden aantonen dat sommige dieren kunnen denken. Een artikel hierover in de Britse kwaliteitskrant The Guardian 4 meldt dat een universitair team proefondervindelijk kon vaststellen dat dieren de optie 'ik weet het niet' in overweging kunnen nemen. Dit bewijst dat dieren in staat zijn tot metacognitie, en dus kunnen nadenken over hun eigen gedachten. Het bevestigt meteen de 1400 jaar oude Islamitische leerstelling dat dieren een bewustzijn hebben dat veel hoger ligt dan een zuiver reflexmatig niveau.

Dieren hebben gevoelens

 

In volgende hadith verduidelijkt de Profeet Mohamed dat dieren gevoelens hebben:

"We waren op reis met de Apostel van God toen hij ons even verliet. Gedurende zijn afwezigheid, zagen we een vogel hummara genoemd met haar twee jongen, en wij namen de twee jongen weg. Toen de Profeet terugkeerde cirkelde de moedervogel boven ons in de lucht, met haar vleugels slaande van smart. De Profeet zei daarop: ´Wie heeft de GEVOELENS van deze vogel gekwetst door haar jongen af te nemen? Geef haar haar jongen terug.´" (Gemeld door Abdul Rahman bin Abdullah bin Mas'ud. Muslim)

Dieren hebben ook een gevoel voor schoonheid en waardigheid dat niet geschonden mag worden.

De Profeet zei: "Scheer de voorlok van een paard niet weg, want er is waardigheid verbonden aan deze voorlok; noch de manen, want het beschermt hem, noch zijn staart, want het is zijn vliegenmepper." (Gemeld door 'Utbah ibn Farqad Abu Abdillah al-Sulami. Abu Dawud.)

Islam hecht dus zeer veel belang aan niet alleen het lichamelijk maar ook het emotioneel welzijn van dieren, en dit niet enkel tijdens het leven van het dier, maar ook als er een dier gedood moet worden. Zo gelden er in de Islam heel strikte bepalingen voor het doden van dieren, en mag men bijvoorbeeld geen dier doden terwijl een ander dier dat ziet of zelfs geen voorbereidingen treffen terwijl het dier het ziet om emotioneel lijden te vermijden:

Aan iemand die zijn mes aan het scherpen was in het bijzijn van het dier, zei de Heilige Profeet: ´Ben jij van plan het dier twee keer te doden? Eén keer door je mes te scherpen terwijl het dier het ziet, en een keer terwijl je de keel oversnijdt?´" (Al-Furu Min-al-Kafi Lil-Kulini)

Imam Ali zegt: "Slacht geen schaap in het bijzijn van andere schapen, of slacht geen dier in het bijzijn van andere dieren". (idem)