Dierenrechten in de Islam door Linda Bogaert

Islam en Voeding

 

5.1. Vlees of geen vlees, that is the question

Islam schrijft voor dat enkel Halal (wettige) voeding mag geconsumeerd. Onwettige voeding mag niet geconsumeerd worden. Van de voeding die wettig is, wordt matiging voorgeschreven en is verspilling verboden.

Niets in de Islam zegt dat het eten van (wettige) dierlijke produkten een religieuze verplichting is. Of men (wettig) vlees (en andere dierlijke produkten) eet of niet, wordt aan de keuze van de persoon zelf overgelaten.

Op religieuze grond is er in de Islam dan ook geen bezwaar tegen veganisme. Op religieuze grond is er evenmin bezwaar tegen het eten van dierlijke produkten op voorwaarde dat het Halal (wettige) produkten betreft. Er bestaan in de Islam uitgebreide en strenge regels voor de behandeling van dieren, ook als die gebruikt worden voor voedsel. In voorgaande hoofdstukken werd reeds gewezen op de manier waarop mensen moeten omgaan met levende dieren. Islam voegt daar nog een aantal regels aan toe die net vòòr, tijdens en na het slachten in acht genomen moeten worden. Al die regels samen weerspiegelen een zodanig groot respect voor dieren, dat sommigen argumenteren dat de Islam een evolutie naar veganisme in de hand werkt.

Wat er ook van zij, Islam ziet er via een stelsel van bepalingen op toe dat wanneer men dierlijke produkten wenst te eten, dit gebeurt met inachtname van welzijn van mens en dier. De dierlijke produkten die men wenst te consumeren moeten gezond zijn voor de mens, moeten afkomstig zijn van dieren wiens geestelijk en lichamelijk welzijn tijdens het leven werd gerespecteerd en die gedood werden volgens strikte bepalingen die minimaal lijden beogen. Zoniet, worden hun produkten verboden voor consumptie. De laatste maatregelen zou men ook preventieve maatregel van dierenbescherming kunnen noemen: van een dier dat slecht behandeld werd, kan het vlees of andere produkten niet meer opgegeten worden.

Zoals in alles, schuwt Islam echter ook hier extremisme. Dit blijkt goed uit de regelgeving over noodsituaties:

"Maar als iemand door honger gedwongen wordt zonder tot zonde geneigd te zijn, dan is God vergevend en barmhartig". (Koran, 5:3)

Wanneer men bijvoorbeeld door schipbreuk op een eiland verzeild geraakt is, en er niets anders dan Haram (onwettig) voedsel aanwezig is, dan mag dat gegeten worden. Het wettelijk principe dat hieruit spreekt is 'nood versoepelt het verbod'. Men moet dus de regels niet 'mordicus' toepassen. De regels zijn niet absoluut. Dit is typerend voor het hele Koranisch model: het is geen strak geheel van verbods- en gebodsbepalingen, maar een soepele leidraad om in allerlei omstandigheden het beste naar voor te brengen.

Wat zegt Islam over het doden van dieren voor voedsel?

 

Uit wat voorafgaat is reeds gebleken dat Islam zeer begaan is met het lichamelijk en psychologisch welzijn van de dieren gedurende hun leven. Dieren vormen volgens de Islam gemeenschappen zoals mensen, en genieten de daarmee geassocieerde rechten. Dieren hebben het recht op een waardig lichamelijk, psychisch, emotioneel en sociaal leven. De Islam schrijft Muslims voor met dieren om te gaan op een liefdevolle manier, zoals men met andere gemeenschappen omgaat. Islam verbiedt dieren lichamelijk of emotioneel te mishandelen. In die mate zelfs dat dieren die lichamelijk of emotioneel mishandeld werden, 'Haram' zijn zodat de produkten daarvan niet mogen gebruikt worden voor consumptie.

Ook wanneer dan een dier moet gedood worden voor voedsel, is dat in de Islam onderworpen aan precieze voorschriften. Het gaat hierbij niet enkel om de feitelijke daden van het beëindigen van het leven van een dier, maar ook over de omstandigheden waarin dit moet gebeuren en hoe het dier moet behandeld worden, wat mag en wat niet mag. Hierna volgen bij wijze van voorbeeld een paar zulke voorschriften:

Dieren doden zonder geldige reden is verboden (dit wel doen is een hoofdzonde).

De Profeet Mohamed legde zoveel nadruk op dit punt dat hij verkondigde:

"Er is geen man die zelf maar een spreeuw of iets kleiner kan doden zonder dat het dit verdient, of God zal hem erover ondervragen."(Gemeld door Ibn 'Omar en door Abdallah bin Al-As. An-Nasai).

Het doden van een dier zonder geldige reden wordt omschreven als één van de hoofdzonden, en is even erg als het aanbidden van meerdere goden:

"Vermijdt de zeven afschuwelijke dingen (hoofdzonden): polytheisme (meergoderij), magie, het doden van ademende wezens! wat God verboden heeft behalve voor rechtmatige redenen" (Gemeld door Abu Huraira. Muslim)

Zelfs ten tijde van oorlog mag een dier niet gedood worden tenzij voor het lenigen van honger. Islam stelt dat oorlogen problemen tussen mensen zijn, waar dieren niet het slachtoffer mogen van worden.

In vorig hoofdstuk werd al gesteld dat dieren niet gedood mogen worden voor het plezier, als schietschijf in de sport, in jachtsport, voor hun pels of huid of slagtanden enz. Een dier mag enkel gedood worden als er een direct rechtvaardigbare reden voor is, zoals het lenigen van honger.

Verspilling in het algemeen, en in het bijzonder van dierlijke produkten, mag niet.

Gezien men geen dier mag doden zonder rechtvaardigbare reden, en dit wel doen een hoofdzonde is die even erg is als het aanbidden van meerdere goden, geldt per implicatie dat het verspillen van vlees en dierlijke produkten in strijd is met de Islamitische voorschriften. In Islam is alle leven heilig. Dieren kweken in massa en vervolgens overstocks van dierlijke produkten vernietigen, staat gelijk met het doden van dieren voor niet te rechtvaardigen redenen, en is dus verboden.

Wanneer een dier gedood moet worden, moet dit zonder marteling gebeuren.

De Profeet Mohamed zei: "Als je moet doden, doodt dan zonder marteling". Op deze regel noemde hij geen enkele uitzondering, zelfs niet de meest giftige of schadelijke dieren.

De Islamitische manier van doden is door een snelle, diepe incisie in de keel met een scherp mes, waarbij zowel de nekader en halsslagaders aan beide zijden als de trachea en de esophagus doorgesneden worden. Uit wetenschappelijk onderzoek door Professor Schulz en zijn collega Dr. Hazim van de Universiteit van Hannover, Duitsland 9 zou blijken dat deze methode, wanneer deskundig toegepast, beter is dan de CBP (captive bold pistol stunning) methode. Aan de hand van vergelijkend onderzoek met EEC en ECG werd aangetoond dat:
- met de Islamitische methode het dier geen pijn lijdt, terwijl met de CBP methode het dier hevige pijn lijdt;
- met de Islamitische methode een maximale hoeveelheid bloed uit het lichaam verwijderd wordt, wat niet het geval is met andere methoden. Bloed mag volgens de Islam niet geconsumeerd worden (bloed is overigens ook drager van allerhande ziektekiemen).

Momenteel is de slachtmethode voorwerp van veel wetenschappelijk onderzoek. Als zou blijken dat Westerse slachtmethodes geen leed veroorzaken, zouden zij ook aanvaardbaar zijn. Al kan het argument dat een dier volgens een door de Islam aanvaarde methode geslacht werd, onwettig vlees nooit wettig maken. Het gevaar bestaat dat men om commerciële redenen de indruk wekt dat het vlees 'halal' is omdat het correct geslacht werd. Massaproduktie van dieren, waarbij hun rechten duidelijk geschonden worden maakt hun vlees altijd onwettig, ongeacht de gebruikte slachtmethode. Zolang de levensomstandigheden van dieren niet in orde zijn, is elke discussie van de slachtmethode naast de kwestie.

Ook alvorens een dier te doden voor rechtvaardigbare reden, moet men eerst 'in de naam van God' uitspreken.

Het Islamitisch voorschrift om alvorens het dier te doden eerst 'Bismillah' (in de Naam van God) uit te spreken, confronteert de mens met de heiligheid van het leven en herinnert de mens eraan dat men zonder goede reden het dier niet mag doden of dat men ter verantwoording zal geroepen worden. Yusuf Ali schrijft in zijn commentaar bij het Koranisch vers 22:37 (vertaald):

"Niemand mag veronderstellen dat vlees of bloed aanvaardbaar is voor de Ene Ware God. Het was een heidens waanidee dat Allah tevreden gestemd zou kunnen worden door een bloedoffer. Maar Allah aanvaardt wel het offer van ons hart, en als symbool van zulk offer, was een zichtbare instelling nodig. Hij heeft ons macht gegeven over de schepping, en ons toegelaten vlees te eten, maar alleen als we eerst Zijn Naam uitspreken bij de heilige daad van het nemen van een leven, omdat zonder deze plechtige invocatie we de heiligheid van het leven zouden vergeten. Door deze invocatie worden we eraan herinnerd dat er geen wreedheid in onze gedachten mag zijn, maar alleen de nood aan voedsel."

Men mag dieren niet laten wachten op hun dood.

De Profeet onderwees dat men dieren niet mocht laten wachten op hun dood:

Men hoorde de Profeet van God verbieden een viervoetig dieren of om het even welke ander dieren te laten wachten voor het slachten. (Bukhari, Muslim)

Het dier mag niet gebonden worden om het te doden.

Profeet Mohamed verbood dieren te slachten terwijl zij vastgebonden zijn

Een dier mag niet zien dat voorbereidingen getroffen worden om het te doden.

Toen iemand in het bijzijn van een dier zijn mes aan het scherpen was, zei de Profeet Mohamed: "Ben jij van plan het dier twee keer te doden? Eén keer door je mes te scherpen terwijl het dier het ziet, en een keer terwijl je de keel oversnijdt?" (Al-Furu Min-al-Kafi Lil-Kulini)

Om de gevoelens van andere dieren niet te kwetsen, mag een dier niet gedood worden in het bijzijn van andere dieren.

Islam verbiedt het toebrengen van emotioneel leed aan dieren. Daarom mag een dier niet gedood worden in het bijzijn van een ander dier. Dit laatste dier zou immers angstig zijn en lijden van wat het te zien krijgt. Imam Ali zei hierover:

"Slacht geen schaap in het bijzijn van andere schapen, of slacht geen dier in het bijzijn van andere dieren"

Wachten op rigor mortalis.

Om er zeker van te zijn dat geen pijn zou berokkend worden aan een dier zolang er zelfs maar een sprankeltje leven meer in zit, moet gewacht worden op het intreden van lijkstijfheid alvorens het karkas mag versneden worden. Zaken als het breken van de nek, het wegsnijden van stukken van het lichaam enz., moeten dus wachten tot na de rigor mortalis.

Van dieren die tijdens het kweken of tijdens transport slecht werden behandeld, wordt het vlees onwettig.

Het toebrengen van fysisch of emotioneel lijden is verboden. Het maakt niet uit wanneer dit gebeurt: tijdens het kweken van de dieren, tijdens het transport of waar dan ook.

Welke voeding is Halal (wettig), welke Haram (onwettig)?

Haram (onwettig, verboden voor consumptie).

Haram is volgens de Islam datgene wat God en de Profeet Mohamed volledig en expliciet verboden hebben. Iets doen wat Haram is (zoals varkenvlees eten, alcohol drinken, ...) leidt tot straf in het leven hierna, en misschien zelfs in het huidige leven.

Wat betreft de voeding, worden een aantal categorieën van voeding door de Koran en door de Sunnah van Mohamed als onwetting bestempeld, zoals bijvoorbeeld:

Varken;

Bloed;

Vleesetende dieren (carnivoren);

Lichamen van dode dieren;

Halal (wettige) dieren die niet volgens de Islamitische wet geslacht zijn;

Wijn, ethyl alcohol, sterke drank.

Op basis van diverse bronnen 1,7-13 en op grond van eerder geciteerde hadith, kunnen aan deze klassieke lijst van Haram produkten ook alle produkten (dus niet alleen vlees zelf) afkomstig van factory farming toegevoegd worden, zelfs al zouden deze factory farm dieren op Islamitische wijze geslacht worden. Immers, wanneer dieren voedermeel gegegeten hebben waarin bloed of kadavers van andere dieren zitten, zijn zij per gevolg "carnivoor" en wordt hun vlees ook Haram. Merk op hoe toepassing van de Islamitische voorschriften zaken als BSE-overdracht op mensen onmogelijk maakt vermits het vlees en alle afgeleide produkten van dieren die zulk voeder aten, onwettig zijn voor Muslims, en Muslims dit dus niet mogen consumeren. De wrede wijze waarop dieren in factory farming vaak behandeld worden, in het bedrijf zelf, tijdens het transport of tijdens het doden, is in strijd met de Islamitische voorschriften en maakt deze dieren Haram (onwettig). Een dier dat niet op een waardige manier geleefd heeft en gedurende zijn leven lichamelijk of emotioneel werd tekort gedaan, is onwettig voor de Islam. Het op Islamitische wijze slachten ervan maakt het niet Halal of wettig, en Muslims mogen er dus niet van eten. Merk op hoe de Islamitische regelgeving een preventieve werking heeft en dierenmishandeling voorkomt, vermits het slecht behandelen van dieren ertoe leidt dat ze onwettig worden voor consumptie en Muslims er zelf dus alle belang bij hebben hun dieren goed te verzorgen. De bepalingen gaan echter veel verder dan preventie van dierenmishandeling: goede behandeling van dieren wordt beloond en voor wandaden moet men zich verantwoorden en wordt men mogelijks zwaar bestraft.

Op dezelfde grond moeten Muslims zich ernstig bevragen over alle produkten waarvoor in het productieproces dierenproeven uitgevoerd werden. Immers, de regel 'wat verleidt tot het verbodene, is zelf verboden' impliceert dat alles dat verworven wordt door verkeerde daden (zoals onnodige experimenten op dieren) zelf onwettig is (haram).

Wat ziekten veroorzaakt bij mensen, is ook niet toegestaan. In dit verband moet gewezen worden op steeds talrijker wordende wetenschappelijke studies die wijzen op een verband tussen het eten van dierlijke produkten en allerhande kankers, diabetes, hartziekten, Alzheimer, enz. 5

Halal (wettig, toegestaan voor consumptie).

Halal is in de Islam al datgene waarvan God en de Profeet Mohamed hebben toegestaan dat het gedaan wordt op een wettige manier.

"Jullie die geloven! Eet van de goede dingen die Wij jullie voor jullie levensonderhoud gegeven hebben en betuigt dank aan God, als Hij het is die jullie dienen." (Koran 2:172)

"En eet van wat God jullie als levensonderhoud gegeven heeft, als iets wat toegestaan en goed is. En vreest God in Wie jullie geloven." (Koran 5:88)

Tot de toegestane produkten behoren:

Plantaardige produkten.
Zijn zeer zeker Halal (wettig): honing, planten die niet intoxicant zijn, vers of natuurlijk diepgevroren groenten, vers of gedroogd fruit, peulvruchten en noten, granen.

Zuivelprodukten.
Wat betreft produkten zoals melk, kaas, enz. geldt dat deze Halal (wettig) zijn als het (emotioneel en lichamelijk) welzijn van de dieren gerespecteerd werd en wordt. Produkten van dieren die mishandeld worden, zelfs al zijn die produkten op zich wettig, worden door de mishandeling Haram (onwetting, verboden).

Vlees van wettige dieren.
Dieren die niet Haram zijn (zie ook boven), zijn in principe Halal (wettig). Koeien, schapen, geiten, enz. zijn in principe Halal, op voorwaarde dat ze Zabihah zijn (geslacht volgens Islamitische methode) en dat de bepalingen voor het doden van dieren voor voedsel in acht genomen werden. Zo moeten dieren een waardig lichamelijk en emotioneel leven hebben, anders wordt het vlees ervan onwettig (zelfs al zou het wettige dieren betreffen en zelfs al zouden ze op wettige wijze geslacht zijn).

Preparaten, additieven enz.
Wat fabrikaten betreft, is het belangrijk dat men de ingrediënten naziet en controleert of deze Halal zijn.

Van de voeding die wettig is, wordt matiging voorgeschreven. Er wordt ook op gewezen dat niets in de Islam zegt dat het eten van (wettig) vlees een religieuze verplichting is. Of men vlees eet of niet, wordt aan de keuze van de persoon zelf overgelaten. Er is dus geen enkel bezwaar tegen vegetarisme en veganisme. Het eten van onwettige dierlijke produkten is wel verboden.

Er moet gewezen worden op studies van organizaties als het Amerikaanse Physicians Committee of Responsible Medicine 5, die aantonen dat veganistische voeding preventief werkt en zekere bescherming opbouwt tegen aandoeningen als hartziekten, diabetes, Alzheimer, enz. Een veganistisch voedingspatroon is dus zeker gezond. 16 In het Westen schakelen steeds meer Muslims over op veganistische voeding omdat zij niet aan Halal produkten geraken. Er zijn ook organizaties voor vegetarische Muslims. 14,15

Vegatarisch eten betekent overigens niet dat men zomaar alle dierlijke produkten uit het menu schrapt. Men moet zorgen voor een evenwichtig samengesteld alternatief op grond van plantaardige produkten. 16

Nood versoepelt wet

Bij deze lijst van wat wettig en onwettig is moet het eerder uitgelegd principe in het achterhoofd gehouden worden, nl. dat nood de wet versoepelt. Wanneer men honger heeft, en er is geen wettig voedsel voor handen, mag men onwettig voedsel eten om te overleven.

"Maar als iemand door honger gedwongen wordt zonder tot zonde geneigd te zijn, dan is God vergevend en barmhartig". (Koran, 5:3)

Factory Farming (industriële veehouderij)

 

Gezien de grote nadruk die Islam legt op het lichamelijk, emotioneel, psychisch en sociaal dierenwelzijn, en de talrijke bepalingen die daaruit voortvloeien, melden verschillende Islamitische bronnen 1,3,7,8,10 dat factory farming in strijd is met de Islamitische regelgeving en dat alle produkten ervan niet toegestaan zijn voor consumptie door Muslims. Noch de productie zelf, noch de handel erin, het transport ervan of de consumptie ervan zijn in het Islamitisch model toegestaan.

En het Offerfeest dan?

 

Op het einde van de jaarlijkse Hajj of bedevaart naar Mekka, waarvan de rites teruggaan tot aan de Profeet Abraham, wordt het Offerfeest (Eid ul Adha) gehouden. Zowel de bedevaarders in Mekka als alle andere Muslims overal ter wereld vieren dit feest. Hiermee wordt herdacht hoe Profeet Abraham bereid was het leven van zijn zoon op te geven voor God.

Het Offerfeest gaat niet over het offeren van een dier:

"Het vlees noch het bloed ervan zal God bereiken, maar de godvrezendheid van jullie bereikt Hem." (Koran 22:37)

Het doden van een dier, heeft niets te maken met afsmeken van vergeving van zonden, maar is een liefdadigheidsinstelling die aan Muslims die zich een offerdier kunnen veroorloven, voorschrijft dit geheel of gedeeltelijk te delen met anderen - zo kunnen ook de armen van dit feest genieten.

Omdat er meer dan voldoende niet-dierlijk eten voorhanden is voor een degelijk feestmaal, gaan ook in de Muslimwereld steeds meer stemmen op tegen het doden van een dier voor het Offerfeest. Steeds meer Muslims laten dan ook geen dier meer doden en voldoen aan hun liefdadigheidsverplichting door geld te geven aan armen waarmee zij zich een fatsoenlijke maaltijd kunnen aanschaffen.